ნაკადული მორბოდა,
ვით ირემი ქორბუდა.
ნაკადული მოქროდა,
გადამდნარი ოქროდა.
კოკორგახსნილ ვენახებს,
ყანებს ეჩქროლებოდა,
პირნათელა, მზეთვალა,
ზღვისკენ ეჩქარებოდა.
მთვარის სხივს თუ ჩამოჰყვა,
ბროლტანა და მინარი,
მარგალიტის ნაწვეთი,
ბროლის დანადინარი.
დალიეთ, შეიშხეფეთ
შემრგო, ტკბილი, ანკარა;
თვისი წმინდა გულიდან
ხალხმა ააწანწკარა!..
1954 წ.
დედაჩემის - სოფიო ლეონიძის ხსოვნას
ვინ გიცნობდა, ვინ იცოდა,
რომ შენ გერქვა ფორთოხალა?
ყვითელთმიანს ვინ გიწოდა
ეგ სახელი ―
ფორთოხალა!
ერთი ბეწვა ზღვის ნიავი
იქეც ლექსის ქარიშხალად;
ეს რა ცეცხლი დამახალა
ცისფერთვალა
ფორთოხალამ?
განა დასასტამბავია,
თუ ბაღს ვარდი გაეშალა?
ათასი წლის ამბავია,
ჩემ ლექსს შერჩა კაეშანად...
შოთას უწინ, კოლხიდაში
იყო ერთი ყელმაღალა...
იზრდებოდა ბნელ ფაცხაში
გლეხის ქალი...
ფორთოხალა.
*
შენ დარდობდი ამ ზღვის პირად,
თითქოს ნუკრი გამოფრთხალა,
შენ დარდობდი ამ ზღვის პირად,
შავიზღველი ფორთოხალა.
თმაში ვარდებგაბანდული,
მხიარული, ყელყარყარა...
მამა გყავდა მებადური,
ბადე ბევრჯერ დააყარა.
ოქროს თევზი, ოქროს თევზი! —
ხელთ ვერ იგდო, ვერცა ნახა,
დადიოდა ფეხშიშველი,
მკლავი გადაეკარწახა.
დედას მუდამ აციებდა,
ფერი ედო ყვითელ-მწვანე;
ხაშმიანი ოშხივარით
აორთქლებდა ზღვის ლერწამებს.
ჭაობები ჩანთხეული...
ჭაობები იდგა დიდი...
შიგ ტყეები ტივტივებდა,
ათას წლობით გასაზიდი...
უბედური, ბერწი მიწა
თვითვე ჰკლავდა, რასაც შობდა;
დამპალ წყლებზე, დამდგარ ტბებზე
წვიმის ბუშტი თამაშობდა...
კოღო იჯდა შენს აკვანზე,
დაგბზუოდა იავნანას;
კოღო ჰქონდა ჩახვეული
შენს მარჩენალ ღომის ყანას...
*
წყალში იდგა, ოჩაფეხზე
შენი ფაცხა, ვით ურჩხული,
წინ ზღვა დუღდა უზარფუშო,
ფირუზ-ხვავით მოჩირჩხლული,
დიდნაშენი, დიდნაგები,
ტალღა ჰქუხდა რახარუხით;
შორს თოლია მოფრინავდა,
დიდი ქორი ― შაბარდუხი...
თამაშობდი ღვინჭილათი,
თმები შუბლზე დაგეფანჩა,
ორი გყავდა მეგობარი:
ყურშა ძაღლი, თეთრი ყანჩა...
თხა დაგყავდა საძოვარზე,
თან აშრობდი მამის ბადეს...
გვირგვინს სწნავდი...
ზღვას კამარას
ხან გაჰკრავდი ნაუცბადევს...
დაგიგძელდა მოკლე კაბა,
დაემუშტრე ხშირად მთვარეს,
შემოგხედეს მაშვალებმა,
შემოდგომას მიგათვალეს...
*
როგორც მთის წყალში ნაფოტი,
ჩანჩქერის ქაფში რწეული,
ფერხულში ისე დარბოდი
სიმღერით ყელმოქცეული...
ჰბორგავდი: ”რა სიზმარია?”
დილაადრიან დგებოდი;
იყვანდი ჭიამარიას,
თუ საით გათხოვდებოდი...
საქსოვარს ჰქსოვდი... ნაქსოვში
გიყვარდა ვეფხვის ზოლები,
თან ოცნებობდი შენს ვეფხვზე
ჟრუანტელით და ჟრჟოლებით...
*
ჯერ ბეჭედი მოგიტანა
ბიჭმა, მერე კოცნა მწველი,
მაყრიონიც კარგი გყავდა,
მექორწილე, მომლოცველი...
მალე დედაც შეიქენი,
ხუთი აკვნის მარწებელი.
ოჯახს ბევრი რამ სჭირდება, ―
შეჭამადი, საწებელი.
დატრიალდი, როგორც ჯარა,
როგორც კარგი პეიტარი;
გაიჩინე ლასტზე ჭია,
აბზრიალე თითისტარი.
ყველას სჯობდი შენს მეზობელს
ამ ცხოვრების კალაპოტში;
სხვაზე უწინ შენს ბაღჩაში
დაჩნდებოდა ხახვის ფოჩი...
*
არ იყავ მედღეხვალიე,
იყავ ხელგამომავალი;
კერაზე ცეცხლის შენახვას
შრომა სჭიროდა მრავალი.
დაფუსფუსებდი მთელი დღე,
როგორც მეთაფლე ფუტკარი;
ხან ღომი გქონდა საცეხვი,
ბოსტანი გასაფურტკნავი...
ლობიოს აჩუხჩუხებდი,
შემოგბღაოდა ბოსელი;
ასახვევია ვაზის რქა,
ბავშვები შესამოსელი...
ხან უნდა ტყესაც ესტუმრო,
ნაყოფით დაიბურება;
და ხან თავთავი მოჰკრიფო
ოჯახის დასაპურებლად...
თან ხელში საქმე გიჭირავს,
წინდა ძირგამოქსოვილი;
სახე გაქვს სიცხით შემშრალი,
თვალები ცრემლით სოველი...
ხელმარტოს უნდა გებრძოლა, ―
ვინ გყავდა ბედის თავდებად?
შენს გულზე კვნესას ვერ მოვთვლი,
სიტყვის ფხა გამითავდება!
*
ქმარი გყავდა ნაოსანი,
ტალღას სჭრიდა ფარა-ფარა;
ასნაკეცი სიღარიბე
რკინის მკლავმაც ვერ დაფარა;
მერე მისი ვაჟკაცობაც
ზღვის წიაღმა ჩაიბარა.
*
ღამე, როცა ზღვა დაჰკრავდა,
დააფენდა მიწას ფაფარს,
ცეცხლაპირა მსხდომარ ბავშვებს
უყვებოდი მოგრძო ზღაპარს;
შეარხევდი მერე ჩონგურს,
ზღვას სიმღერით აჩუმებდი.
წაგიღებდა მწარე ფიქრი,
რომ არ ჩანდა სარჩო მეტი;
რომ ჯაფას და ორომტრიალს
ბარაქა აქვს დაკარგული,
რომ სტუმარსაც უნდა უთხრა:
ხმელი პური ― კარგი გული!
*
... უცბათ, თითქოს ქარიშხალმა
ზღვა ძირიან ამოხაპა,
თითქოს ვინმე ჯადოქარმა
ზვირთს აწყვეტილს გამოგაბა.
ზღვა დაშრება, ― უთქვამთ ასე,
გინდ ქარიშხალს გაებრძოლოს,
ქარიშხალიც გაჩუმდება,
შენს ჯაფას კი არა აქვს ბოლო...
უმზეო და უვარსკვლავო,
ცხოვრება გაქვს ბნელზე ბნელი;
ჭაობი სჭამს შენს მოსავალს
და ბატონი ― ბელზებელი.
ასე იცის ბედშაობამ,
მწარე დღეებს მიაწყვილებს;
მწარ ტანჯვაში დაიხარჯა
შენი ტურფა სიყმაწვილე!
*
ხუთი წვრილი შვილის დედამ
ჯაფით ბევრი იფართხალა,
გადაჩალულ ბნელ ფაცხაში
გადიცვალა ფორთოხალა.
გულზე ხელმკლავდაკრეფილი,
საფლავს გახდა მისატანი...
როგორც ზამთარს ნაკადული,
გაიყინა მისი ტანი.
*
იყო...
გაჰქრა... აღარ არი
ფორთოხალა ქალი...
გაჰქრა, როგორც გადარეკილ
ვარსკვლავების კვალი.
ჩამოცვივდა, გაიფანტა,
ვით ყაყაჩოს ხალი,
ქარიშხალი მუჭა საფლავს
დასწვდა, ჰფანტავს ბრჭყალით...
― სად გამქრალა მისი ძვლები,
ხომ არავინ ამოთხარა?
ჰე, თოლიავ, ზღვის ნიავო,
არ გინახავთ ფორთოხალა?
ამ თხემლებქვეშ აბარია
თმათაფლა და ლერწამტანა;
მისი კუბო ამ ლაქაშმა,
ამ ჭაობმა დაიტანა.
ზედ აგდია ყელმოჭდობით
გრძელი ნისლი ― ფრთაფარფარა;
ფორთოხალას ლეჩაქია ―
ნისლად იქცა, არ დამპალა!
*
ფორთოხალავ, ჩემო დედავ,
დავეძებდი მე შენს საფლავს;
შენს ცხოვრებას უმთენაროს,
სულ მწარეს და გაუთაფლავს..
მეშინოდა, შენი ძვლები
დავიწყებამ არ გათელოს;
შენ ხომ ქოთანს ადუღებდი,
პურს უცხობდი საქართველოს!
მე საფლავი ვერ ვიპოვე
შენახული ამანათად,
შენ რომ იდექ ― იმ ჭაობზე
დიდ ბაღნარმა მამანათა!
*
ძველო, კოლხიდავ, სამშობლოვ,
ახალ მზითა ხარ ნათევი;
რომს ასუქებდი, ელადას,
მედეას ნაღალატევი.
დამპყრობელ იაზონებმა
გაგფცქვნეს და დაგაბორკილეს;
შენი შვილების ძვალსისხლით
შენივე გზები მოჰკირეს.
გაგთქერეს ცხენის ტერფებით,
დაგტოვეს ამტვერებული,
ურთვლო, უხვავო, უშენი,
ჭაობებჩატირებული.
მაგრამ რაც მტერმა გაგტაცა,
ვერ იხსენ გადასარჩენად;
ის დაგიბრუნა ასკეცად
შენი შვილების მარჯვენამ.
მათ აგაყვავეს გაშენეს,
განათეს, გალამპრიანეს;
სამშობლოს დროშა გახსნილი,
ყველა მწვერვალზე ფრიალებს!
*
დავდიოდი კოლხიდაში,
გზები ნარინჯს დაეჩრდილა,
თრთოდა ვარაყშეფრქვეული
ფორთოხალის შუქზე დილა.
ხილთა სხივში მე შევხედე
ახალ ქვეყნის მბრწყინავ სახეს,
ბზად ოდების მწკრივი სჩანდა,
”გამარჯვება” მივაძახე!
გოგოები ბაღს თოხნიდნენ
სიცილით და ტკარცალითა,
უმღეროდნენ ოქროს ვაშლებს,
დილის ცვარით დაცვარილთა.
უმღეროდნენ უხვ მოსავალს,
ტკბილ ცხოვრებას საამურსა,
უმღეროდნენ ახალ ფუძეს,
ძველი ― მაგრა ჩაილურსმა!
სიმღერის ხმა წკრიალებდა,
თოხს სცვიოდა ნაპერწკალი;
გზის გადაღმა ვინმე ქალი
ყურს უგდებდა გულფანცქალით...
ტალავერქვეშ ჩუმად მჯდარი
დავინახე ფორთოხალა,
გოგოების მუშაობას
გასცქეროდა თვალდათვალა...
გვერდით ეგდო ძველი თოხი,
ნაგუბარ წყლით სავსე პინა,
მკერდგაძონძილს, ფეხშიშველას
შუბლზე ნეშო წაეფინა...
― ჰეი, ჰეი, გოგოებო,
ნეტავ თქვენ დროს, თქვენ ცხოვრებას,
თქვენი მღერა მხიარული
მე საფლავში მეყურება!
მზე ჩემ დროსაც ჩახჩახებდა,
მაგრამ სახლში მედგა ღამე;
მხიარული გაზაფხული
შინ ვერასგზით შევიყვანე.
ჩემს კოჭობში ცრემლი დუღდა,
ვერ გავწყვიტე მისი ვალი,
მებატონის მათრახის ქვეშ
მე მომყავდა მოსავალი.
სხვას ვაჭმევდი ნასუქ ქათმებს
და ფური სხვამ მომიწველა;
სხვა იცვამდა ჩემს ნართავებს,
მე კი მეცვა ― კონკიძველა.
ჰეი, ჰეი, გოგოებო,
ეგრე მაგრა დაჰკათ თოხი!
თქვენ ოდა გაქვთ გაფეთქილი,
მე კი მედგა წნელის ქოხი.
მარტოდმარტო ვმუშაობდი,
არც კი მყავდა ხმის გამცემი...
ნეტავი თქვენ, ერთად შრომობთ,
ერთად მღერით მთელი თემი!
― ჰეი, ჰეი, გოგოებო,
წაუშინეთ მიწას თოხი!
თქვენ სავალზე ვარდი ჰყვავის,
ჩვენ ― ფეხს გვჭრიდა ქვა-კორტოხი!
― გოგოებო, დაინახეთ,
მოიგონეთ ფორთოხალა,
შეიბრალეთ გულდამწვარი
ის გულმკვდარი ფორთოხალა!
თქვენი დიდი წინაპარი,
თქვენი დედა ფორთოხალა!
დაჩაგრული მოჯალაბე
თუმცა ბედით მწუხარეა,
მაგრამ თქვენი მომავალი
და თქვენი დღე უხარია!
გოგოებო, გარჯილობით
ფორთოხალა გაახარეთ
და გულს ვარდი დააყარეთ...
*
― ათასი წლის შემდეგ ლექსი,
დედავ, თვალო, გაგიკვირდა?
შენ ისწორებ მორცხვად თავშალს,
― საამისო მე რა მჭირდა?
მე არ ვიყავ დედოფალი...
ვიყავ ერთი გლეხის ქალი
და ცხოვრება დამეჭიდა!
ბაღჩა მქონდა ორი კვალი,
მიწა მქონდა ერთი ციდა...
*
ათასი წლის მანძილიდან
შვილურ ალერსს გაგიბედავ,
საქართველოს დიდ ცხოვრებას
შენა ჰქმნიდი, ტკბილო დედავ!
დიდ ვაჟკაცებს, დიდ ოსტატებს,
შენი კაბის კალთა ზრდიდა,
ვინც ეტრატზე სწერდა ქართულს,
ვინც ჩუქურთმას ქვაზე სჭრიდა.
საქართველოს კერის ცეცხლი
შენ გებარა გაუმქრალი,
შენ იყავი გულვეფხური, ―
ხამის კაბით გლეხის ქალი...
შენი ოფლის ნაღვარალი
დღევანდლამდის არ ამშრალა,
ყველგან გნახე, დამივლია
მე სამშობლოს გზა და შარა,
მაგრამ ”ქართლის ცხოვრებაში”
ვერა ვნახე შენი სახე,
არაფერი არ სწერია
შენს ღვაწლზე და შენ შესახებ.
დედოფლებზე ბევრი სწერეს,
ბევრს კალამიც დაეღალა,
ვიცით ბევრი დედოფალი,
არ კი ვიცით ფორთოხალა!
მატიანე შენ სახელზე
ალბათ მიტომ გაინაბა,
მარგალიტით ჩაქსოვილი
რომ არ გეცვა ოქროს კაბა.
მაგრამ დღესაც შენ ახსოვხარ
საძირკველს და სახლის კერას;
მინდორს, ბოსტანს, ეზოს ყვავილს,
ჯარას, თოხს და ნემსიწვერას...
შენგან დარგულ, დამყნილ ხეებს,
შენის ოფლით დარწყულ მიწას;
შენს დაშაშრულ, დამსკდარ თითებს
და შენ ჩაკრულ პურსა ვფიცავ!
შენ შავ მანდილს მე გავკოცნი,
გახუნებულ შენ თავსაფარს;
მათ ნაკეცში ვკრებ სიმღერებს,
ტკბილქართულად ნათქვამ ზღაპარს...
შავად შეკრულ შენს სიცოცხლეს
დღეს დაენთო სხივი ზედა;
ცრემლდაუყრელს მე ცრემლს გაყრი,
უსახელო ქართლის დედას!..
1
ნუთუ მართლა არ იცოდი?
ქართლში არი ეგ სოფელი!..
იქ მყუდროში ტკბილად ცხოვრობს
მეზობელთან მეზობელი...
ისე ტურფა არ მინახავს,
დამივლია ქართლ-კახეთი...
აშკარეთი ვგონებ ჰქვიან,
ვგონებ უფრო შაქ-შაქეთი.
გამოვტყდები, ერთ დროს იყო,
მიზეზით თუ უმიზეზოდ,
იმ სოფელში ერთისათვის
მე მიყვარდა ერთი ეზო...
სოფელში თუ შეიარე,
გზას იმ ეზოს ვერ წაუვლი,
აქეთ - ბაღი მეწამული,
იქით - ჭალა ლერწამული.
შუაზე კი ხევი მოდის,
რა წინწკალა ღელე არი.
მაინც ნაჟურ წვეთებიდან
საწისქვილე მოსჩქეფს წყალი!
გადმოცემა ასეთია:
წყალს რომ ხარჯი არ დაეტყოს,
წვერიანმა თუ დალია,
წვერი უნდა ჩაიბერტყოს!
ასეა თუ ისე არი,
სავსე არი წიფლის ღარი!
და წისქვილის ქვა ტრიალებს,
სარეკელა ტურფად გალობს
და მოხუცი მეწისქვილე
არა მარტო მინდით ხარობს...
2
ვინ არ იცნობს მეწისქვილეს,
სალმიან კაცს, მყუდროს, ჭკვიანს?
ბერშოულას ეძახიან,
თუმცა წიგნში ბერო ჰქვიან...
რა თვალადი დროულია,
რა კაცია, - გულთა-გული...
წარბები და ჩხა ულვაში
ფქვილის მტვრით აქვს გაგანგლული.
გულში ვარდი სულ უყვავის,
შეთაფლული სიტყვა იცის.
თუ პურის მადლს დაიფიცავს,
ეს იქნება მტკიცე ფიცი!
ბალისტარა ყალიონი,
სულ უქრობლად პირში სჩრია.
ნანგრევთა ხეს მოგაგონებს,
ცულსაც რომ ვერ მოუჭრია...
სულ წისქვილის დირეზე ზის,
გადაჰყურებს ღიმით ღელეს,
გვერდით უზის ხატაურა,
რომ უკოცნის დამჭკნარ ხელებს.
ხან ცად ღრუბლებს უთვალთვალებს,
ხომ არ დაჰკრავს ყანას სეტყვა,
ხან ყალიონს განაცრებულს
ქალამანზე დაიბერტყავს...
ხან ტყავის ქუდს გადაიწევს,
დაჭმული რომ არის ჩრჩილით,
ხან ისე წევს წისქვილის წინ,
როგორც ჩრდილი დარჩომილი...
— “რასა ჰფიქრობ ბერშოულა,
გვითხარ შენი ხვაშიადი.
შენ ქვეყნისას ვერას შესცვლი,
გინდაც ფიქრით ცაში ადი!”
არას ეტყვის ბერშოულა,
მხოლოდ ჩუმად თავს აიღებს,
გულში ამბობს: “ჩემს ხვაშიადს
სად მისწვდები, რას გაიგებ!”
3
მე იმ დღიდან ვიცნობ ბეროს,
მიზეზით თუ უმიზეზოდ,
იმ სოფელში ერთისათვის
რომ მიყვარდა ერთი ეზო...
მახსოვს დილა ადრეული,
მზის ცისკარის მონაბერი!
დავინახე ვარდრეული
სახე ნაქარ ნამქრის ფერი...
ქალი წიგნით მიდიოდა,
მიმღეროდნენ თან ჩიტები.
დღესაც იმ ტკბილ მოგონებას
გულის ძარღვით ვეჭიდები.
სულ ბრწყინავდა დილის ნამში,
აყვავებულ ვენახს ჰგავდა,
თითქოს დილა ნარგიზფერი
ნაზ თითებით თან მოჰყავდა...
გავიცანი... მეცნიერი,
ქალი სახე-დაქანცული.
ჰყვარებოდა ჩვენი ძველი
ხელოვნების საგანძური.
აერჩია შესასწავლად
მას ხახულის მინანქარი.
თვით ხახულის ღვთისმშობლისაც
იყო მართლა მინაგვარი.
ბერშოულას შვილიშვილი,
მტრედული და თვით გულმტრედი,
გახდა ჩემი სალოცველი...
შეეგრიხა ჩემი ბედი...
ურმის ჭრიალს, ვერხვის შრიალს,
მე ვუსმენდი მისთვის ღამე.
მივყვებოდი ციცნათელას,
გული ვეღარ დავიამე.
მაგრამ ჩემთვის გულის წამალს
ვერ შოულობს ბერშოულა,
ის ჩემს ოხვრას მიიჩნევდა
მისი ვერხვის შარიშურად...
ვეღარ ადგა ჩემი გული,
სიყვარულმა რაკი დამცა,
ახლაც ვხედავ მოჩვენებით
მე ნესტანის დახრილ წამწამს...
სხვა დროს იყოს ეს ამბავი,
საამბობი არის ბევრი...
ერთხელ, როცა ქართლის მთაზე
გადაშენდა ოქროსფერი,
ჩვენ დავშორდით... ის წავიდა
ნაფარეულს თუ ახმეტას...
მან ღიმილი ჩემს წყალობად
და იმედად გაიმეტა...
4
გაშუალდა შემოდგომა,
მოეკიდა მაჭარს ტუჩი
და ბეროსგან ხშირ-ხშირ პატიჟს,
ვით სხვა, ვერც მე გადავურჩი.
ბევრს მიამბობს ძველს და ახალს,
რაც არის და აღარც არი,
თან საღვინეს გადმომაწვდის:
- გულს დაფერავს მაჭრის ცვარი!
შაირსიტყვაც მეტად უყვარს,
მოდი და შენ გაექეცი...
ხელთ სასხლავით ვაზის მწკრივებს
გაივლიდა შოთას ლექსით...
- როგორ მიყვარს მსხმო ვენახი,
გაფოთლილი, პირლამაზი...
კაციც უნდა ტკბილი იყოს,
ვით სიტკბოთი სავსე ვაზი!
5
- სიჭაბუკის ფარჩა ვცვითე,
დამიყუჩდა გულში ქარი;
მე სიბერეს არა ვჩივი,
ვარ ოთხმოცში გადამდგარი.
მე, საფლავით შემოსაფრულს,
მიყვარს მზესთან შეზავება,
სიკვდილის არ მეშინია, -
მე სიკვდილი მეზარება!
ნეტამც ვიყო მე ოსტატი,
სულ სააკვნე ფიცარს ვთლიდე
და იმდენი გამეთალოს,
ვთვლიდე, ვთვლიდე, ვერ დავთვლიდე!
ყმაწვილურის თვალით მინდა
წუთისოფელს სულ ვუყურო:
ნეტამც მასვა უკვდავება,
ვსვამდე, კიდევ მომეწყუროს!
ფრინველივით მსურს ვცხოვრობდე,
მხოლოდ გულით, მხოლოდ ფრთებით,
რომ ნავარდით გადავლახო,
რაც ცხოვრებამ დასდგა მთები.
6
მეც მივდევდი ირმის ნაფრენს,
მეც ვიყავი დევნით მთვრალი:
ბევრს ჭრილობა გავატანე,
დავუხუჭე ბევრსაც თვალი.
მე ვაძლევდი მანძილს ტყვიას,
ცხენით ვქროდი დღე ცისმარი,
დამალული ცხენის ტერფში
დამინახავს ცეცხლის ალი.
მე გუთნის კვალს მივყვებოდი,
ანის ლივლივს გულის ჟინით;
მე ვასხამდი ვენახს მტევანს,
მთა დამიდგამს თივის ზვინის...
თორმეტ შვილში ცხრა მყავს ვაჟი,
ორი ქალი - ალვისტანა.
ხოლო ვაჟი, მთლად უმცროსი,
ომში ტყვიამ გამიტანა!
ახლა ლეგას სამახსოვროდ
მე ვაშენებ გზაზე წყაროს.
თასს დავკიდებ ვერცხლის ჯაჭვით
მწყურვალ მგზავრის გასახაროდ...
ტყვიისაგან გახურებულს,
თუ მოსწყურდა ჩემს შვილს წყალი,
იქ მიუვა შენდობის თქმით
ასე ვფიქრობ მე საწყალი!
7
რომ დაბრუნდა ომის ხალხი,
გაიმართა სოფლად ლხინი.
პურტკბილობა მხიარული.
სიმღერები და ღიღინი.
უცბად ბერომ შეიმღერა
და სოფელმა მისცა ბანი.
- განა მღერის ბერშოულა?
სთქვეს: - არა ჰყავს ბეროს ცალი!
იყო, არის და იქნება
სულ პირველი მომღერალი!
თუ აქამდი არ მღეროდა, -
ომში წასულ ხალხის ცოდვით...
-ხმა გაიხსნა ბერშოულამ,
ყური უგდეთ, აქეთ მოდით!
... და მღეროდა ბერშოულა,
მოჰფანტავდა ოქროს ზოდებს.
ხმა ისეთი ზარიანი
არ მსმენია არასოდეს...
უხდებოდა მოხუცის ხმას
ბადაგივით ჩამაჭრება.
შინმოსულებს უმღეროდა
და სამშობლოს გამარჯვებას...
მხოლოდ ერთხელ ხმა შეთრთოლდა
და ხალხმა სთქვა: ხმაში ჩანდა,
მამას, ომში შვილდამკარგავს,
უცბად ლეგა გაელანდა.
8
წისქვილის ქვეშ ჩამოვჯექით,
მილოცვა და იყო ქება:
- შენისთანა მომღერალი
არც გვინახავს, არც იქნება!...
- არ გინახავთ? მე მინახავს...-
ნაწყენივით გვითხრა ბერომ,-
რასაც იტყვის ენის ჩალა,
შემფერის რომ შევიფერო?
მე ვაჟკაცი ვიყავ მაშინ...
გული მქონდა, ვით რიჟრაჟი,
რომ ერთ ზაფხულს ჩვენს სოფელში
ჩამოვიდა ერთი ვაჟი.
სოსო ერქვა ახალგაზრდას...
ჩვენი მკლავის გახდა ფარი...
ის მოსარჩლე იყო ჩვენი,
მისანდო და მეგობარი.
გულს მოგვება, რადგან სძულდა
თავადების საქმე მრუდი...
შავგრუზა თმა მისი მახსოვს
და ზედ შავი ნაბდის ქუდი.
მკვირცხლი იყო, მხიარული,
შვილიდარი, საყვარელი...
მაგრამ უფრო მაგონდება
მოვერცხლილი მისი ყელი...
ოროველას დასძახებდა,
ვერ იტყოდა ისე გლეხი,
ჩაკლაკნილად, ხმატკბილურად,
ნაკადულად, ხმა-დაგრეხით.
რა ხმა ჰქონდა... ვერ იმღერებს
ისე სუფთად ლერწმის წბილი.
ჩამტკბარი და მოწკრიალე,
ოქროსავით ჩაწყობილი.
9
ერთხელ, ურმით გავემგზავრეთ
ლიახვს გაღმა, ტყვიავს ზევით
რძედაღვრილი ღამე იყო,
ვარსკვლავების ცეცხლთა ფრქვევით.
ცა, კაშკაშით მოცინარი,
ისე ჩამწყდა გულში ლხენით,
რომ უეცრივ მე ურმული
შემოვძახე მთელი ყელით...
ყურს მიგდებდა დიდხანს სოსო,
მერე ბეჭზე დამკრა ხელი:
- ტკბილი ხმა გაქვს, ბერშოულავ,
ბულბულივით მართლა მღერი!..
მე შენს ხმას რა დამავიწყებს,
მეგობარო, ჩემი დღენი...
გულის ძმები ვიყვნეთ მუდამ,
აჰა, ხელი, გადასჭერი!
- აგრე იყოს! - ვთქვი პირკოცნით...
დადგა სოსოს მღერის ჯერიც:
ოროველა შემოსძახა
აქარგული-ჩაქარგული.
ნიავი რომ ვარდს გადაშლის,
გამეშალა აგრე გული.
ბევრი მგზავრი შედგა გზაში,
- რა ხმა არი, სანატური...
კალოდან და ქოხებიდან
გამორბოდნენ სანათურით.
პირზე ვარდი მოსდიოდათ,
ღობის იქით დაჰკრეს ტაში,
მარგალიტის წვიმა წვიმდა,
ჩადიოდა ბროლის ტბაში.
გვეწეოდნენ აქეთ-იქით:
- ჩამობრძანდით, ჩვენსას მოდით!
აქეთ ვარდი, იქით მწვადი,
შამფურ-შამფურ მონაწოდი.
ვესტუმრეთ და გადაველით,
გადაგავეს ჩვენთვის კალო.
ვთქვით „ცანგალა”, კიდევ - „ჭონა”,
”მერცხალო” და ”ვარხალალო”!
გეფიცებით მოსხმულ მტევანს
ამოგვიშრა მღერით ყელი.
- რა ბიჭია, - სოსოზე სთქვეს,-
ხმატკბილი და საყვარელი!
10
სამ სოფელმა საღვთო ვქენით,
ღმერთს ვახვეწეთ ჩვენი თავი.
მოსავალი უხვი ვთხოვეთ,
ღვინის ზღვა და პურის ხვავი.
სმა, პურობა გაიმართა,
გაიშალა სუფრა ჭრელი,
ზედ საღვინე, ზედ ჯამები,
ზედ ხორაგი უვაჭრელი...
თავადებიც დავპატიჟეთ,
ან სხვა მაშინ რა გზა გვქონდა.
ჩამობრძანდნენ... ვერცხლი ეკრა
მათ ხმალსა და თოფის კონდახს...
ჯამებმა რომ აიარეს
და შეხურდა ღვინით გული,
სიმღერებიც მოვიგონეთ, -
”მეტიური” და „სუფრული”.
ვიყავ ეშხის მოედანზე,
სიჭაბუკით ვკიაფობდი.
ხელთ მეჭირა გოზაური,
სიმღერით ცას მივაპობდი...
მაშინ ერთმა მებატონემ,
რომ მიჰგავდა შავ ქორს - გეზელს,
ჩაიწმაწნა ჯერ ულვაში,
წამოიჭრა მერე ზეზე...
მუხის ნახეთქ ნაფოტივით
მოგვაყარა სიტყვა ცხარი:
- სთქვით სიმღერა დაჩოქებით,
თუ გსურთ შეგრჩეთ მიწა-წყალი!
აგვიხირდნენ თავადები:
- მზე ჩვენგან გაქვთ ნაჩუქები.
ძველი წესი რად მოშალეთ,
სთქვით სიმღერა დაჩოქებით!
გაგვიკვირდა. ბრაზით გავშრით.
ჯერ გვეგონა შლეგი სიტყვა.
- დაგვიჩოქეთ და გვიმღერეთ! -
გამოჭექით კიდევ ითქვა...
ერთობილად ვიუარეთ,
ჩვენი თქმული მოხვდათ ეკლად,
დაგვიჟინეს, ჩვენც დავდექით
ჩვენს ნათქვამზე დაუდრეკლად.
სხვაზე მეტად მე ვცხარობდი,
როგორც ფიცხი კლდის კანჯარი...
მაშინ ერთმა თვალმცეცხლავმა
დამანათა გულს ხანჯალი!
შევხედე და სიკვდილს ჰგავდა,
გამენასკვა გულის ძარღვი.
ჩემ სიმღერას დასაჩაგრად
რად მივცემდი იმ გულ-წარყვნილს?!
ამ დროს სოსოს ხმა მომესმა:
- იყავ კლდეზე უმაგრესი,
არ იმღერო, რომ დაგადგეს
დღე სიკვდილის უარესი!
მე ამ სიტყვამ შემამაგრა.
ვთქვი: ვერ ვიტყვი მოხრილ ჩოქით!
თუ მღერიან პირუტყვები,
მოიკითხეთ თქვენი ჯოგი!
-არ ვიმღერებთ! - ვიზრიალეთ,
გადავთელეთ რისხვის ტალღით.
თავი მომწონს, რომ დაგვრაზმა
მაშინ სოსომ სოფლის ხალხი.
-არ დაუთმოთ. ნუ გატყდებით,
შეპარებით იმ დღეს ეთქვა...
მისთვის ჩვენი მებატონე
ხტოდა, როგორც ქვაზე სეტყვა.
და თავადებს რომ ენახათ
მაშინ სოსო ჩვენში მდგარი,
დაეძახათ: ვიცით, ვიცით,
საიდანაც მოჰქრის ქარი!...
11
ასე ვიცნობ სოსო სტალინს,
ძმობაც ასე აიგება,
მომღერალი ბერშოულა
არ ახსოვდეს, - არ იქნება!
ერთხელ ერთად გვიბრძოლია,
მტერსაც ერთად შევეტანეთ...
ეჰ, რამდენი წელი არი,
ვეღარ შევხვდით ჩვენ ერთმანეთს.
რას მოაცლის დიდი ზრუნვა,
მოსავლელი სავენახე.
გულს დავიკარ ჯავრით მუშტი, -
აქ იყო და ვერა ვნახე!
ახლა გითხრა ხვაშიადი:
შეგაფიცებ ყველაწმინდას,
სულ აგავსებ ჯავაირით,
ჯავაირი მაშ არ გინდა?
მზის საფიცარს გიდღეგრძელებ,
გეუბნები ამას მართლა,-
ოღონდ ერთხელ შემახვედრე,
მხოლოდ ხელი ჩამოვართვა...
თუ არა და, მივწერ წერილს,
რომ სულ იყოს თაფლის დენა.
- ჩამოდი და გამოშუქდი -
გულში ვარდის მოსაფენად!
თუ აქამდის ვეღარ შეგხვდი,
მინდა გნახო გინდაც გვიან,
უცნობელი არ გახლავარ,
ბერშოულა ისევ მქვიან!..
რთხელ ჩვენკენ მოიცალე,
ინახულე ჩვენი კერა,
კვლავ ჭაბუკი შევიქნები,
ახალ ჩოხას შევიკერავ!
ერთხელ ერთად გვიმღერია
ურმული და გვითქვამს „ჭონა”,
ტყვიავს ზევით გახსოვს ღამე,
ვით შეკრული ვარდის კონა?
გახსოვს ჩვენი ცხელი პური,
ჩვენი გული, ჩვენი ლექსი?
გორის ციხე, ქართლი, გახსოვს
მტკვრის ნაპირი ქაფნალესი?
ვიცი, ბევრი გყავს ნაცნობი,
არიგება-ჩარიგება,
ისიც ვიცი, ბერშოულა
არ გახსოვდე, არ იქნება!
12
ასე ამბობს ბერშოულა,
თან უტკბება თავის სიტყვას
და სულ სჯერა,
რომ სტალინი
ერთხელ
სადმე
მოიკითხავს...